Xét nghiệm mỡ máu là xét nghiệm đo các thành phần chất béo trong máu. Các chỉ số thường được quan tâm nhất là Cholesterol toàn phần, Triglycerid, HDL-C và LDL-C. Những chỉ số này giúp bác sĩ đánh giá tình trạng rối loạn lipid máu và xem xét nguy cơ tim mạch của từng người.

Cholesterol và triglycerid không phải lúc nào cũng “xấu”. Cơ thể vẫn cần lipid để tạo màng tế bào, tạo hormone, dự trữ năng lượng và tham gia nhiều hoạt động sinh học. Vấn đề cần quan tâm là khi một số thành phần tăng cao kéo dài hoặc mất cân bằng, đặc biệt là LDL-C tăng, HDL-C thấp hoặc triglycerid tăng, nguy cơ xơ vữa mạch máu có thể tăng theo thời gian.

Kết quả xét nghiệm mỡ máu nên được đánh giá cùng tuổi, giới, cân nặng, vòng bụng, huyết áp, đường huyết, thói quen ăn uống, vận động, hút thuốc, uống rượu bia, bệnh nền và tiền sử gia đình. Vì vậy, người bệnh không nên tự dùng thuốc chỉ dựa vào một phiếu xét nghiệm.

Mỡ máu tăng thường diễn tiến âm thầm. Người bệnh có thể không thấy đau, không mệt, không chóng mặt và vẫn sinh hoạt bình thường. Điều cần quan tâm là nếu LDL-C hoặc triglycerid tăng kéo dài, đặc biệt khi đi kèm tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, béo bụng hoặc ít vận động, nguy cơ xơ vữa động mạch có thể tăng theo thời gian.

Xơ vữa động mạch là tình trạng chất béo và các thành phần khác tích tụ trong thành mạch, làm mạch máu hẹp dần và kém đàn hồi. Nếu xảy ra ở mạch máu nuôi tim, người bệnh có thể tăng nguy cơ bệnh mạch vành. Nếu xảy ra ở mạch máu não, nguy cơ tai biến mạch máu não có thể tăng. Tuy nhiên, nguy cơ cụ thể ở mỗi người khác nhau và cần được bác sĩ đánh giá.

Triglycerid tăng rất cao cũng là tình huống cần chú ý vì có thể liên quan đến nguy cơ viêm tụy cấp. Người có triglycerid rất cao, kèm đau bụng nhiều, buồn nôn, nôn hoặc mệt nhiều nên đi khám sớm. Ngược lại, nếu chỉ tăng nhẹ, người bệnh không nên hoang mang mà nên điều chỉnh lối sống và theo dõi lại theo hướng dẫn.

Trước đây, xét nghiệm mỡ máu thường được khuyên nhịn ăn. Hiện nay, một số trường hợp có thể xét nghiệm không nhịn ăn, tùy mục đích kiểm tra và chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, nếu cần đánh giá triglycerid chính xác hơn hoặc được yêu cầu làm xét nghiệm lúc đói, người bệnh thường nên nhịn ăn từ 8 đến 12 giờ và chỉ uống nước lọc.

Trước ngày xét nghiệm, nên hạn chế rượu bia, không ăn quá nhiều đồ chiên xào, thức ăn nhiều đường hoặc tinh bột. Không nên thay đổi chế độ ăn một cách đột ngột chỉ để làm kết quả “đẹp hơn”, vì xét nghiệm cần phản ánh tương đối đúng tình trạng thường ngày của cơ thể.

Người đang dùng thuốc hạ mỡ máu, thuốc đái tháo đường, thuốc huyết áp, thuốc nội tiết hoặc thực phẩm chức năng nên thông báo cho nhân viên y tế. Không tự ý ngưng thuốc trước xét nghiệm nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Khi nhận kết quả mỡ máu bất thường, bước đầu tiên là bình tĩnh và xem lại toàn bộ phiếu xét nghiệm. Cholesterol toàn phần, triglycerid, HDL-C và LDL-C cần được phân tích cùng nhau. Bên cạnh đó, bác sĩ có thể xem thêm đường huyết, men gan, chức năng thận, huyết áp, cân nặng và tiền sử bệnh.

Với trường hợp bất thường nhẹ, thay đổi lối sống có thể là bước quan trọng: ăn giảm chất béo bão hòa, hạn chế đồ chiên xào, giảm đường và tinh bột tinh chế, tăng rau xanh, cá, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, vận động đều đặn và giảm cân nếu thừa cân. Người có triglycerid cao nên đặc biệt hạn chế rượu bia.

Với trường hợp LDL-C cao rõ, triglycerid rất cao hoặc người đã có bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc và hẹn xét nghiệm lại. Điều quan trọng là theo dõi đều, không tự ngưng thuốc và không dùng thuốc theo toa của người khác.